Ben jij op zoek naar een kwalitatieve leren handtas of een stevig paar leren schoenen, maar wil je een duurzame keuze maken? Dan is het belangrijk om jezelf te informeren over de milieu-impact van leer. Leer heeft voor- en nadelen: zo is het een kwalitatief materiaal dat jarenlang meegaat en zelfs mooier wordt doorheen de tijd. Toch zijn er ook minder duurzame aspecten aan het materiaal. In dit artikel vertellen we je alles wat je moet weten over de milieu-impact van leer. Zo kan jij voortaan een bewuste shopping keuze maken!

Leer is één van de oudste materialen in de geschiedenis. Onze voorouders jaagden op dieren voor voedsel, en gebruikten vervolgens de huiden als kleding en tenten om zichzelf te beschermen. Tot op de dag van vandaag speelt leer nog steeds een belangrijke rol in de wereldeconomie. Het is één van de meest verhandelde grondstoffen ter wereld en brengt jaarlijks naar schatting 150 miljard dollar op

Hoe worden leerproducten gemaakt?

Van dierenhuid naar zacht leer

Om van dierenhuiden leer te maken, moeten deze eerst behandeld worden tijdens het looiproces. Dierenhuiden bevatten een eiwit collageen. Het looiproces zorgt ervoor dat dit eiwit niet rot en vormt het leer om tot een stevig materiaal waardoor het ook bestand is tegen weer en wind.

Voor de Industriële Revolutie looide men leer op een traditionele manier. Ambachtslieden gebruikten hiervoor houten kuipen die ze half onder de grond bewaarden. Het leer werd ondergedompeld in een mengsel van gedroogde eikenbast en water. Eens de huiden uit de kuipen kwamen en gedroogd werden, konden ze niet meer rotten. Dit traditioneel proces nam echter veel tijd en arbeid in beslag. Het traditionele gelooid leer werd na een tijdje te hard en dik gevonden.

Doorheen de geschiedenis ontstonden er daarom nieuwe verwerkingsmethodes om het leer bestand te maken tegen weer en wind, waaronder chroomgelooid leer. Chroom gelooid leer was beter bestand tegen vocht en hitte, waardoor het aan populariteit won.

Chroomgelooid leer

Bij chroomgelooid leer worden tijdens het looien chemische producten gebruikt om het leer te behandelen. Om ervoor te zorgen dat er geen chemische stoffen in het water belanden zijn extra zuiveringsprocessen nodig. Koeienleer, geitenleer en schapenleer hebben allemaal eenzelfde hoeveelheid aan chemicaliën nodig. Kangoeroeleer daarentegen zal één vierde minder chemicaliën vragen en is daarom iets beter voor het milieu.

Bij chemisch gelooid leer is het belangrijk om voor Europese leerlooierijen te kiezen. De Europese milieuwetgevingen behoort tot de strengste ter wereld, waardoor je er zeker van bent dat er geen schadelijke stoffen in het milieu belanden. In andere delen van de wereld heb je hier helaas geen garantie op. Zo toonden verschillende schandalen in India al aan hoe water in de rivieren vervuild wordt door de chemische leerlooierijen.

Plantaardig gelooid leer

Om de milieu-impact van het looien te verkleinen kan gewerkt worden met plantaardige tannines die afkomstig zijn uit boomschors. Plantaardig gelooid leer maakt geen gebruik van chemische stoffen en is dus minder belastend voor het milieu.

Belgische leerlooierijen

In België bestaan er vandaag nog steeds ambachtelijke leerlooierijen. Familiebedrijf Altan in Zulte heeft ruim 100 jaar ervaring in ambachtelijke leerlooien. Zij maken kwaliteitsvolle lederen vellen van kalfsleder, schapenvellen en zelfs struisvogel.

In Wallonië bij familiebedrijf Radermecker wordt het leer al generaties lang gelooid met plantaardige tannines. Het bedrijf werd in 1870 opgericht door de Rademecker familie. Radermecker maakt enkel gebruik van koeienleer uit Frankrijk en Duitsland. Enkel kwaliteitsvolle producten, dicht bij huis gemaakt! Het bedrijf is betrokken bij alle stappen van het slachthuis tot het eindproduct. Door de korte keten kan zowel de kwaliteit als transparantie doorheen heel de keten gegarandeerd worden. Een leuk weetje: bij Rademecker maken ze enkel producten op vraag van de klant waardoor overschotten aan leer vermeden worden!

Hoe duurzaam is de leerindustrie?

Europese productie

Vroeger werden de meeste dierenhuiden in Europa gelooid. Maar omwille van de strengere milieuregelgeving in Europa en de hoge arbeidskosten is de leerproductie van Europa verschoven naar Zuid-Amerika, India en China. Het merendeel van de wereldwijde leerproductie vindt vandaag dus plaats buiten Europa en helaas zijn de milieuproblemen ook mee verhuisd.

Om de leerindustrie te verduurzamen, is het belangrijk om de productie terug te verschuiven naar Europa. Europese veeboeren vallen onder strenge milieu wetgevingen, waardoor de impact van Europees leer zo beperkt mogelijk gehouden wordt. Door de lokale productie kunnen transporten uitgespaard worden, en zal er meer controle en transparantie mogelijk zijn.

Van slachtafval naar schoen

Wist je dat het leer in je handtassen en schoenen meestal afkomstig is als afvalproduct van de vleesindustrie? Dat is goed nieuws! Want zo moeten er geen extra dieren gedood worden voor het leer. Het is bovendien ook veel te duur om enkel vee te kweken voor hun huid. Vandaag is meer dan 90% van al het leer wereldwijd is afkomstig van de veeteelt. Dieren dienen dus zowel voor vlees als voor leer, en worden niet speciaal geslacht om handtassen of schoenen van te maken. Bij exotische dieren zoals krokodillen en slangen kan dit wel het geval zijn. Dit is enkel het geval voor exclusieve producten zoals bij haute couture stukken of een Rolls Royce interieurbekleding.

Leer is afkomstig van dieren

Het leer in de mode-industrie is voor 90% afkomstig van koeien. In mindere mate gebruikt men leer van schapen en geiten en in slechts enkele gevallen kangoeroeleer. Het is zeker niet zo dat alle huiden uit de vleesindustrie worden hergebruikt in de mode-industrie. Een groot deel zal verspild worden en rechtstreeks op een afvalberg belanden. Ondanks dat leer ontgonnen wordt als een afvalproduct van de vleesindustrie, heeft het fokken van de dieren zelf een enorme impact op het milieu.

Als alternatief zijn verschillende ontwerpers beginnen te experimenteren met visleer. Hierbij zijn de huiden van dieren ook een restproduct van de voedingsindustrie. Ook hier is het belangrijk om zo lokaal mogelijk te produceren en te kiezen voor plaatselijke duurzame vissoorten. Zo gebruikt Mien Kaba lokale vissenleer van zeeton, afkomstig uit Bordeaux. Andere vissoorten zoals kabeljauw en zeewolf uit Ijsland kunnen ook verwerkt worden in schoenen en handtassen.

Dierenwelzijn

Het is niet makkelijk om dierenwelzijn te garanderen in de mode-industrie. Net zoals bij wol is het bij leer vaak moeilijk te achterhalen waar het leer precies vandaan komt. Korte lokale productieketens worden daardoor duurzamer aanzien omdat er meer transparantie mogelijk is. Een andere oplossing is biologische veehouderij, waarbij de aandacht voor dierenwelzijn groter zal zijn dan bij industriële veeteelt. Dit omdat de boer het maximale aantal dieren respecteert die op een bepaalde oppervlakte mogen staan.

Grootste barrière om te verduurzamen

Een recente studie (Moktadir et al., 2018) onderzocht de grootste barrières binnen de wereldwijde leer productieketen om deze te verduurzamen? Wat bleek, gebrek aan wilskracht bij het management, en gebrek aan bewustwording bij klanten rond duurzame producten zijn de grootste 2 barrières. Gevolgd door te oude machines & gebrek aan duurzame logistiek.

De milieu-impact van de veeteelt

Landgebruik en ontbossing

Maar liefst 76% van alle landbouwgrond op onze planeet wordt gebruikt voor het telen van veevoeder en het kweken van landbouwdieren. Dat komt overeen met 29% van de totale landoppervlakte van de aarde. De veeteelt neemt dus enorm grote hoeveelheden kostbaar land in beslag en veroorzaakt massale ontbossing in de tropische regio’s.

Hoe is de ontbossing precies gelinkt aan de veeteelt? Wel, om de dieren te voederen hebben de boeren veel graan en soja nodig. Om deze gewassen te telen worden grote hoeveelheden regenwoud gekapt. In Zuid-Amerika wordt 70% van de ontboste gebieden gebruikt voor veeteelt. Dit gaan ten koste van het prachtige Amazonewoud met zijn de bedreigde diersoorten en zeldzame geneeskrachtige planten.

Koeien (en vee in het algemeen) hebben veel meer voedsel nodig dan dat er wordt omgezet in vlees. Voor één kilogram vlees is er gemiddeld zeven kilogram graan nodig (voor rundvlees is dit nog meer, namelijk twaalf kilogram graan). Graanproducten vragen veel minder land en water dan dieren. We kunnen dus stellen dat de veeteelt absoluut niet efficiënt omgaat met de land- en graanvoorraden. Dat is zonde, want vandaag lijdt nog steeds 8,9% van de wereldbevolking honger.

Grootste oorzaak van klimaatopwarming

De veehouderij is een van de grootste boosdoeners van de klimaatopwarming. Vandaag lopen er meer dan 1,5 miljard koeien, 1,2 miljard schapen, 1 miljard varkens en 1 miljard geiten rond op de planeet. Deze enorme veestapel heeft een catastrofale impact op het milieu. Dierlijk fokkerij is voor 14,4% verantwoordelijk voor de globale broeikasgasuitstoot. De milieu-impact verschilt wel per dier. Koeien zijn veruit de meest vervuilendste diersoorten voor het milieu, gevolgd door geiten en varkens. Kangoeroeleer is dan weer het kleinste vervuiler van alle leersoorten.

Schadelijke broeikasgassen

Het bekendste broeikasgas is CO2. Maar koeien stoten ook andere schadelijke gassen uit, zoals methaan (CH4) dat afkomstig is van mest en winden. Door het gebruik van kunstmest zal ook het broeikasgas lachgas vrijkomen. Wist je dat methaan en lachgas gevaarlijker zijn dan CO2 voor het klimaat? Het broeikaseffect van methaan is 25 keer sterker dan dat van CO2, en lachgas zelfs 310 keer sterker. Een immense impact voor de aarde dus. Elke koe produceert per dag 100 - 200 liter methaan, wat overeenkomt met een CO2 uitstoot van een landrover die dagelijks 50 km rijdt. Ter vergelijking een schaap produceert per dag maar 30 liter methaan.

Gelukkig komen methaan en lachgas in mindere hoeveelheden voor in de lucht, waardoor CO2 door zijn grote hoeveelheid toch de grootste bedreiging voor het klimaat vormt.

De ontbossing voor soja en graan draagt verder bij tot de hoge CO2 uitstoot van de veeteelt. Bomen nemen automatisch CO2 op uit de lucht en slaan deze op als voedsel in de bomen en bladeren, waarna ze deze terug omzetten in zuurstof. Door bomen te kappen zal er dus nog meer CO2 de lucht in blijven. Daarnaast komt er enorm veel transport kijken bij de verplaatsing van soja en vlees, wat de CO2 uitstoot nog meer de hoogte in zal jagen.

Veel water nodig

Naast de uitstoot, verbruiken dieren ook enorme hoeveelheden water. Een koe drinkt ongeveer 120 liter water per dag, wat overeenkomt met een volle badkuip. Daarnaast is er ook enorm veel water nodig voor de groei van het graan en soja. De gewassen zullen via irrigatie een groot deel van het beschikbaar water opeisen.

De veeteelt heeft dus een enorme impact op het milieu! Bovenstaande berekeningen rekening houden enkel rekening met ‘Cradle to Gate’ fase en niet met de gebruiksfase en recycling. In veel gevallen is leer een kwaliteitsvol product, dat zeer lang zal meegaan. Handtassen of schoenen die lang meegaan, zal je minder snel moeten vervangen wat ook een enorme win is voor het milieu!

De bezorgdheid over dierenwelzijn en milieueffecten van de veeteelt en de leerproductie hebben geleid tot de vraag naar meer duurzame leersoorten en vegan alternatieven. Of deze ook wel degelijk duurzamer zijn, lees je hier.

© Monsak: Handgemaakte tassen van vergeten leer

Tips om duurzaam leer te kopen

Vegetaal gelooid en Europese productie

Wil jij graag een duurzame keuze maken? Dan vatten we het hier nog even kort samen voor jou: kies voor merken met een Europese productie die plantaardige tannines gebruiken tijdens het looiproces. Daarnaast kan je ook altijd kijken naar certificaten, maar staar je niet blind want deze zijn niet altijd waterdicht. Bovendien zijn sommige merken vaak te klein om zich een duur certificaat te veroorloven, hoewel ze wel duurzaam zijn.

Bonus voor certificaten

De belangrijkste certificaten voor leer zijn LEATHER STANDARD van OEKO-TEX®, een wereldwijde onafhankelijk certificatiesysteem. Dit label houdt rekening met legale productie, het loodgebruik en het gebruik van milieuvriendelijke productieprocessen. Het label is van toepassing op afgewerkte, maar ook halfafgewerkte leerproducten. Daarnaast heeft het label NATURLEDER richtlijnen opgesteld voor de productie van grondstof tot verkoop, alsook het gebruik van het afgewerkte leder.

Koester je leren items levenslang

Maar het meest belangrijke is misschien nog dit: leer is een kwaliteitsvol product dat jaren meegaat en een lange levensduur heeft. Door de kiezen voor duurzame schoenen of een stijlvolle handtas, kan je er levenslang plezier aan beleven. Er is dan ook niets is duurzamer dan een mooie handtas bewaren voor je kinderen of misschien zelfs achterkleinkinderen.

Ben jij op zoek naar een duurzame leren handtas, riem of schoenen? Ontdek duurzame opties via onze shopping gids

Ga naar de shopping gids