Dat fossiele brandstoffen negatieve effecten hebben op het milieu is algemeen bekend. Maar wist je ook dat veel kleding gemaakt is van aardolie? En niet zo’n beetje ook. De mode-industrie is sterk afhankelijk van de olie-industrie. Momenteel bestaat zo’n 52% van de vezelproductie voor kleding uit polyester. Dat komt neer op 57 miljoen ton! (Bron: Textile Exchange Preferred Fiber and Materials Market Report 2021). Benieuwd waarom dat een probleem is? Lees snel verder…

Een olie-achtige droom voor de mode-industrie

De veelzijdigheid van polyester stoffen

Ten eerste is het belangrijk om te weten waarom polyester zo’n populair materiaal is geworden. De verklaring is simpel, polyester is een makkelijk inzetbaar materiaal. Je kan het doen lijken op katoen, zijde, wol, noem maar op én het is een pak goedkoper dan deze plantaardige stoffen. Het is voor veel merken daarom aantrekkelijk om hun ontwerpen mee uit te voeren. Ook zijn de ontwerp mogelijkheden met polyester groter dan met natuurlijke materialen. Een plissérok kan bijvoorbeeld niet worden gemaakt zonder polyester omdat het belangrijk is dat de rok zijn plooien behoudt en polyester zal onder hitte en druk relatief vaste plooien krijgen.

Functionaliteit

Polyester komt overigens vaak voor in combinatie met andere materialen om het tot een comfortabele blend te maken. Die toevoeging van sterk polyestergaren aan een ander materiaal kan er ook voor zorgen dat je kledingstuk langer meegaat of mooi blijft. De duurzaamheid in die zin van het woord, wordt daarmee verhoogd.

Polyester wordt vooral gemengd met natuurlijke vezels zoals katoen. Helaas zorgen dit soort blends voor een moeilijke recyclebaarheid in de eindeleven-fase van de kleding. Ook kun je huidirritaties krijgen door polyester (blends) te dragen, veel natuurlijke materialen zijn juist hypoallergeen.

Daarnaast is de functionaliteit van polyester een groot pluspunt. Het is onderhoudsvriendelijk en kan lang meegaan. Je hoeft het meestal niet te strijken omdat het bekend staat om zijn kreukvrije eigenschappen.

Ook kan polyester goed tegen weer en wind en is het sneldrogend, je vindt polyester dus vaak in outdoorkleding, badkleding, jassen en sportkleding. De stof kan ook veel warmte geven, bijvoorbeeld in fleeces. Echter is het niet zo ademend, ga je door polyester sneller zweten en neemt de stof geen vocht op.

Een goedkope vezel als je de ‘true cost’ niet meerekent

En last but not least: polyester is een goedkoop materiaal, zeker vergeleken met plantaardige materialen. Dat maakt de keuze erg gemakkelijk voor fast-fashion merken en trendliefhebbers. Het geeft de mogelijkheid om veel te produceren voor weinig en producten aan te bieden voor een lage prijs.

Naast dat polyester een goedkope stof is, is het ook gemakkelijk en in grote aantallen verkrijgbaar. De beschikbaarheid is uiteraard wel afhankelijk van of en wanneer de fossiele bron wordt uitgeput. Maar klimaatgewijs is de beschikbaarheid niet afhankelijk van de al dan niet succesvolle oogsten, wat bij katoen bijvoorbeeld wel het geval is.

Een wonder materiaal?

De geschiedenis van polyester

Polyester is een synthetisch, door de mens gemaakt materiaal dat uitgevonden werd in de Verenigde Staten, rond het midden van de 20ste eeuw op de markt kwam en steeds meer populariteit won. Zo snel, dat het sinds de jaren ‘70 zelfs de overhand heeft in de mode-industrie. De textielvezel polyester wordt gemaakt van natuurlijke aardolie, een fossiele grondstof.

Op heden wordt vooral de gerecyclede variant (gerecycled PET) geprezen als duurzaam materiaal door zijn “lage ecologische voetafdruk”. Wil je meer lezen over gerecycled polyester? Lees hier verder. Spoiler alert: kleding van plastic veroorzaakt altíjd milieuproblemen, ook als het van gerecycled materiaal is gemaakt.

Een ‘fast fashion’ versnelling

Door de opkomst van polyester in de mode-industrie, kon het proces van ontwerp tot verkoop in een hogere versnelling gaan. Trends komen en gaan van de ene op de andere dag. Ook wel bekend als het tafereel “fast fashion”.

De term fast fashion verwijst voornamelijk naar de snelheid waarmee het bedachte ontwerp wordt uitgevoerd in fabrieken, vervolgens in de winkelrekken hangt en in de kledingkast van de consument terecht komt. En om die snelle mode en trends ASAP voor iedereen beschikbaar te maken, wordt er ingekort op kwaliteit. Er worden materiaalkeuzes gemaakt op basis van budget, waardoor polyester zeer populair is in de fast fashion-wereld.

Door de hoge trendgevoeligheid en lage prijzen komen mensen met kasten vol ongedragen kleding te zitten. En omdat de kleding goedkoop is, zijn mensen makkelijker geneigd om het af te danken "omdat het maar 5 euro was". En zo komt er steeds meer polyester kleding bij het afval terecht.

Hoe wordt polyester gemaakt?

Fossiele aardolie

Polyester is een niet-hernieuwbaar materiaal omdat het van grondstoffen uit uitputbare bronnen wordt gemaakt, namelijk van petrochemicaliën.

De chemische naam polyester bestaat uit poly, wat “veel” betekent, en ester, een organische chemische basische verbinding. Het hoofdingrediënt van polyester is ethyleen, een polymeer die wordt onttrokken uit (geraffineerde) aardolie. Vervolgens gaat dimethyltereftalaat een reactie aan met ethyleenglycol, in aanwezigheid van een katalysator onder hoge temperatuur.

Hieruit ontstaat een monomeer van alcohol die wordt gecombineerd met tereftaalzuur en op een hoge temperatuur (280°C) wordt gebracht. Uit deze nieuw gevormde polyester, die helder en gesmolten is, worden lange linten gevormd. Die linten gaan vervolgens door een koelingsproces om te drogen. Achteraf kunnen de stukjes polyester opnieuw gesmolten worden om draad van te spinnen, te wikkelen en uiteindelijk te weven of breien tot een stuk stof (bron: Madehow).

China is de grootste producent van polyester stoffen maar ook India, Japan, Indonesië en Taiwan produceren en exporteren veel van het materiaal (bron: Sewport).

Het verschil tussen PET en PCDT

Er zijn in principe twee verschillende soorten polyester: PET en PCDT. Daarnaast bestaan er ook plant-based polyesters, maar hier hangt (nog) niet veel kleding van in de winkels.

PET ken je waarschijnlijk wel van de gelijknamige plastic flessen. De afkorting staat voor polyethyleen tereftalaat en het is een thermoplastische polymeer uit de polyester familie. De meeste polyester die in kleding voorkomt is PET maar soms wordt PCDT gebruikt omdat het meer elastische eigenschappen heeft. PCDT heeft een andere chemische structuur en een ander productieproces maar bestaat uit dezelfde elementen (bron: Sewport).

De nadelen van polyester

Polyester heeft een (negatieve) impact op het milieu in alle verschillende “levensstadia”. Zowel bij het winnen van de aardolie, het produceren van de polyester, de gebruiksfase en het eindeleven ervan. Het is belangrijk om al deze stappen mee te nemen in de analyse van de duurzaamheid van polyester.

Boren naar olie

Om polyester te maken is aardolie nodig en die wordt opgeboord uit de grond. Dat kan op land maar ook onder zee gebeuren. Op zich brengt dat proces geen vervuilende effecten met zich mee, behalve als er een lek ontstaat onder water. Hetzelfde kan gebeuren bij het vervoer (per schip) als de olie al gewonnen is.

Hoeveel CO2-uitstoot ontstaat er bij de productie?

Om de aardolie om te zetten naar bruikbare polyester voor kleding is er o.a. voor de verhitting en verkoeling van het materiaal enorm veel energie en water nodig.

Bovendien ontstaat er veel vervuiling bij het opwekken van die energie. Om de polyesterfabriek draaiende te houden wordt energie opgewekt door olie of kolen te stoken. Vooral in China werken de fabrieken vaak op kolenenergie, met een enorm grote uitstoot tot gevolg.

Polyesterproductie kost volgens berekeningen 125 MJ/kg polyester vezel (bron: Muthu S) en stoot 27.2 kg CO2 eq/kg polyester geweven stof uit (bron: European Commission’s Joint Research Centre). Volgens het rapport van de Ellen MacArthur Foundation “A New Textiles Economy: Redesigning fashion’s future” uit 2017, zou polyesterproductie in 2050 zelfs meer dan 26% van het koolstofbudget kunnen verbruiken, dat voorzien is bij een temperatuurstijging van 2 graden!

Watervervuiling

Bovendien kan het slechte beheer van reststoffen in de toeleveringsketen bodem- en waterverontreiniging veroorzaken. Dat komt doordat het afvalwater kleurstoffen en/ of chemicaliën bevat en rechtstreeks vanuit de fabrieken in nabijgelegen wateren terechtkomt.

Dat heeft schrikbarende gevolgen voor het milieu en de gezondheid van de dieren en gemeenschappen die in de buurt wonen (bron: Environmental Sciences Europe). Zij kunnen het water namelijk niet meer gebruiken om van te drinken en voedsel uit te verkrijgen.

Microplastics, de duistere kant van polyester

Microplastics zijn tegenwoordig overal! En de polyester kleding die wij maken, kopen, dragen en wassen, zijn een deel van de oorzaak. De meeste microplastic vervuiling van polyester kleding vindt plaats in de gebruikersfase, voornamelijk bij het wassen. Tijdens elke wasbeurt komen er namelijk deeltjes van de stof los. Dat gebeurt bij kleding van elke stof, alleen is het niet altijd even schadelijk.

Omdat polyester en andere synthetische stoffen zoals acryl grof uit plastic vezels bestaan, komen deze stukjes in de vorm van microplastics terecht in het milieu. Omdat de stukjes zo klein zijn (0.05-5mm), zijn ze moeilijk te filteren. Volgens een onderzoek van de IUCN (International Union For Conservation of Nature) uit 2017 is 35% van de microplastic vervuiling in oceanen afkomstig van synthetisch textiel.

Volgens het Marine Pollution Bulletin komt er bij één wasbeurt van 6kg 100% polyester kleding 496,030 10µm aan microplastics vrij. Zo’n wasbeurt kun je vergelijken met één gevulde wastrommel met 20 tot 30 voetbalshirtjes of broekjes van een voetbalteam in totaal. Bij polyester-katoen blends gaat het om 137,951 10µm microplastics per wasbeurt van 6kg.

Via de wasmachine komen ze terecht in de nabije waterstromen zoals rivieren en oceanen en zo dus ook in ons drinkwater en de voedselketen. Wetenschappers van de VU Amsterdam vonden zelfs microplastic deeltjes in menselijk bloed.

Textielstortplaatsen

Een andere manier waarop polyester kleding tot plastic vervuiling leidt, is via stortplaatsen. Volgens de EU gebruiken Europeanen bijna 26 kilo textiel per jaar en gooien er ongeveer 11 kilo van weg. Gebruikte kleding kan buiten de EU worden geëxporteerd, maar wordt meestal (87%) verbrand of op stortplaatsen gedumpt.

Omdat polyester ‘lang meegaat’ en niet biologisch afbreekbaar is, blijven deze kleren lang liggen op de stortplaats of komen ze in het omgelegen land of water terecht. Daar zetten ze hun “oneindige”leven verder. De polyester is wel in staat om in steeds kleinere deeltjes af te breken (tot microplastics) maar deze blijven helaas voor altijd op aarde. De meningen over hoelang het duurt tot polyester volledig biologisch afbreekt lopen uiteen, maar we kunnen ervan uitgaan dat het eeuwen duurt (bron: Sewport).

To buy or not to buy....

COSH! raadt aan om geen polyester kleding te kopen als het niet nodig is. Veel kledingstukken zoals blouses, jurken en pantalons kunnen merken namelijk uitstekend maken van een duurzamer alternatief zoals biologisch katoen, linnen, hennep, Ecovero viscose of Tencel. Voor kledingstukken die je niet vaak hoeft te wassen zoals winterjassen en rugzakken, kun je beter kiezen voor gerecycled polyester. Over dat materiaal lees je meer in deze blog.

We beschouwen polyester bij COSH! niet als een circulair materiaal omdat het niet biologisch afbreekbaar is en het in gemixte vorm momenteel ook amper tot niet gerecycled wordt. Het gerecyclede polyester wat je nu in de winkels vindt, is bijna altijd stof die gemaakt is van gerecyclede PET-flessen en niet van gerecyclede kleding. Dat zal helaas niet snel veranderen aangezien er strenge regelgeving aan recycling verbonden is in de EU. Ook gaat de kwaliteit van het materiaal elke keer dat het mechanisch gerecycled wordt achteruit (bron: Swiss Federal Office for the Environment).

Wat met de polyester kleding die al in mijn kast ligt?

Draag de kleding die je al hebt van dit materiaal tot het écht aan het einde van zijn levenscyclus toe is en verzorg de stof goed. Verdiep je in microplastic filters voor je wasmachine of schaf een Guppyfriend waszak aan, die microplastics tegenhoudt. Zo kun je de vervuiling die jouw kleding veroorzaakt zoveel mogelijk beperken. Kortom, zorg dat de kleding zolang mogelijk meegaat en pas als het niet anders meer kan op de juiste recyclageplek terecht komt. Zo kunnen we een duurzame toekomst tegemoet gaan met de polyester kleding die er nu al op aarde is.