Cradle to Cradle: hoe ontwerp doorslaggevend is voor…

In veel branches worden producten nog steeds volgens een lineair principe gemaakt. Grondstoffen worden gewonnen, verwerkt en gebruikt, waarna ze uiteindelijk worden weggegooid. Dit lineaire model zorgt voor steeds meer afval, een hoog verbruik van grondstoffen en een toenemende druk op het milieu en ecosystemen. Hierom is Cradle to Cradle in het leven geroepen.

Cradle to Cradle-gecertificeerde producten zijn zodanig ontworpen dat de toegepaste grondstoffen na de gebruiksfase in cycli kunnen worden hergebruikt als biologische of technische voedingsstoffen in plaats van als afval te eindigen.

Om beter te begrijpen wat een consistente circulaire aanpak in de textielpraktijk inhoudt, spraken we met oprichter Heike Petersen Cunza van Wellicious, een merk voor yoga- en sportkleding. Uit het gesprek blijkt hoe circulariteit al in een vroeg stadium van het ontwerp en de materiaalkeuze wordt bepaald en met welke structurele, technische en economische beperkingen dit gepaard gaat.

Wellicious is een van de pioniers op het gebied van circulaire yoga- en sportkleding. Na jarenlang onderzoek heeft Wellicious zijn eigen circulaire materiaaloplossingen ontwikkeld en het merk in 2022 opnieuw gelanceerd met een volledig Cradle-to-Cradle-gecertificeerde collectie. Tegenwoordig zijn alle producten Cradle to Cradle Certified® Gold en bestaat de toeleveringsketen uit gecertificeerde partners in Duitsland, Oostenrijk, Zwitserland, Italië en Bulgarije. Wellicious hanteert een terugnamesysteem voor versleten producten en biedt bovendien reparatiemogelijkheden aan om de levensduur van de kleding te verlengen.

Het product zou in theorie begraven moeten kunnen worden zonder dat er schadelijke stoffen van overblijven. [...] We hadden zes jaar nodig om onze collectie te lanceren. Heike Petersen Cunza, Oprichter van Wellicious

Biologische cyclus vs. technische cyclus

Cradle to Cradle maakt onderscheid tussen twee aparte cycli waarin materialen moeten circuleren. Deze scheiding is cruciaal om de materiaaleigenschappen intact te houden en een verstoorde materiaalkringloop te voorkomen.

De technische cyclus is bedoeld voor materialen die niet biologisch afbreekbaar zijn, zoals recyclebaar polyester, polyamide of andere synthetische vezels. Producten die aan deze cyclus toebehoren, moeten zo worden ontworpen dat ze aan het einde van hun levensduur kunnen worden gedemonteerd, gesorteerd en opnieuw verwerkt. Het doel is om deze materialen als zogenaamde technische nutriënten gedurende meerdere gebruikscycli te conserveren en te hergebruiken, zonder significant kwaliteitsverlies.

Het gaat echter niet alleen om het materiaal zelf, maar ook om hoe het wordt bewerkt en wat ermee gebeurt na gebruik. Om recyclebaar polyester of polyamide binnen de technische cyclus te behouden, moeten ze bijvoorbeeld vrij zijn van problematische additieven, duidelijk identificeerbaar en scheidbaar zijn binnen het product en idealiter geïntegreerd zijn in een goed functionerend terugname- of recyclingsysteem. In veel sportkleding is polyamide gebonden of gecoat met andere materialen, waardoor verdere verwerking bijna onmogelijk is. In zulke gevallen wordt het potentieel van de technische cyclus niet benut.

Je kledingstuk composteert niet in de kledingkast. Daarvoor heb je aarde, vocht en micro-organismen nodig. Heike Petersen Cunza, Oprichter van Wellicious

Materialen die na gebruik weer in natuurlijke systemen kunnen worden opgenomen, vallen onder de biologische cyclus. De belangrijkste vereiste is dat ze geen schadelijke stoffen bevatten en onder de juiste omstandigheden kunnen composteren. Na gebruik moeten ze worden afgebroken en als nutriënten terugkeren naar natuurlijke materiaalkringlopen.

Wellicious gebruikt bijvoorbeeld GOTS-gecertificeerd biologisch katoen in combinatie met een Cradle to Cradle Platinum-gecertificeerde elastaanvezel.

5 belangrijke criteria

Een Cradle to Cradle-gecertificeerd product moet aan vijf strenge normen voldoen:

Gezondheid van materialen: Materialen moeten onschadelijk zijn voor zowel mens als milieu.
Productcirculariteit: Producten moeten zo worden ontworpen dat ze bijdragen aan circulaire systemen en regeneratieve processen.
Schone lucht en klimaatbescherming: De productie moet uitstoot verminderen, hernieuwbare energie bevorderen en de luchtkwaliteit beschermen.
Water- en bodembeheer: Watervoorraden moeten op verantwoorde wijze worden gebruikt en de bodemkwaliteit moet worden beschermd.
Sociale rechtvaardigheid: Mensenrechten, veilige arbeidsomstandigheden en eerlijke praktijken zijn van fundamenteel belang.

Recycling vs. Cradle to Cradle

Recycling start meestal aan het einde van de levensduur van een product. Een product wordt gebruikt, vervolgens ingezameld en gesorteerd, en de materialen waaruit het bestaat worden opnieuw verwerkt, voor zover dat technisch en economisch mogelijk is. Het doel is om het gebruik van nieuwe grondstoffen te vermijden en de productie van afval te verminderen. In de praktijk gaat recycling echter vaak gepaard met kwaliteitsverlies, materiaalverlies en de toevoeging van schadelijke stoffen. Bovendien zijn veel producten niet ontworpen om te worden gerecycled, waardoor hoogwaardig materiaalherstel moeilijk of onmogelijk is. Het gevolg is dat wereldwijd naar schatting slechts 1% van alle textiel daadwerkelijk wordt gerecycled.

Cradle to Cradle staat daarentegen vooral voor een ontwerp- en systeembenadering die al begint voordat de productie van start gaat. Producten worden dusdanig ontworpen dat hun materialen na gebruik bewust en volledig kunnen worden teruggeleid naar biologische of technische cycli. Recycling is slechts een van de vele mogelijke trajecten binnen de technische cyclus. Het belangrijkste is niet het optimaliseren van de efficiëntie van afvalverwerking, maar het volledig voorkomen van afval door middel van een consistent circulair systeem. Zoals Heike Petersen Cunza van Wellicious aangeeft, vereist Cradle to Cradle een duidelijke inzet vanaf het moment dat de productontwikkelingsfase begint. Materiaalkeuzes, verwerkingsmethoden en toeleveringsketens moeten vooraf worden afgestemd op toekomstige terugwinning.

Waarom ons huidige economische systeem zijn grenzen bereikt

Productie en consumptie blijven grotendeels gericht op het minimaliseren van kosten en het maximaliseren van de verkoop, terwijl de downstreamkosten van het gebruik van hulpbronnen, milieuvervuiling en het vrijkomen van schadelijke stoffen doorgaans worden geëxternaliseerd. Daardoor verliezen materialen snel hun waarde zodra een product het einde van zijn levensduur heeft bereikt.

In systemen die zijn ontworpen voor kortetermijngebruik en lineaire waardecreatie, worden materialen gemixt, samengevoegd of chemisch behandeld zonder rekening te houden met hun latere terugwinning. Dit leidt tot complexe afvalstromen die alleen met grote inspanningen kunnen worden gerecycled, of zelfs helemaal niet.

Cradle to Cradle gaat verder dan het optimaliseren van individuele producten; het zet vraagtekens bij de logica van waardecreatie. In plaats van grondstoffen te beschouwen als wegwerpbare inputs, worden ze gezien als permanent bruikbare componenten binnen een systeem. Deze verschuiving vereist een nieuwe kijk op de gehele waardeketen, van ontwerp en materiaalkeuze tot bedrijfsmodellen en terugname- en gebruikssystemen.

In plaats van schade achteraf te beperken, verschuift de focus naar het ontwerpen van producten die vanaf het begin deel uitmaken van effectieve terugwinnings- en gebruikssystemen.

Zelfs de kleinste contaminaties of onzuiverheden, zoals polyesterdeeltjes op naaimachines, kunnen ertoe leiden dat een product niet langer veilig kan terugkeren naar de biologische kringloop. Heike Petersen Cunza, Oprichter van Wellicious

De sleutel tot succesvolle materiaalkringlopen

Volgens Heike Petersen Cunza van Wellicious kan zelfs een kleine contaminatie, zoals polyesterdeeltjes in de productieomgeving, ervoor zorgen dat een product niet op verantwoorde wijze kan worden opgenomen in de biologische cyclus. Circulariteit hangt dus niet alleen af van de keuze van geschikte materialen, maar ook van de voortdurende interactie tussen ontwerpbeslissingen en procescontrole in de hele productieketen.

Dit vereist duidelijk gestructureerde arbeidsprocessen, gescheiden productieomgevingen en een goed afgestemde selectie en coördinatie van leveranciers en partners. In die zin vraagt Cradle to Cradle om een hoge mate van consistentie en coördinatie en gaat het veel verder dan de gebruikelijke ontwerpbeslissingen.

Beperkingen van de cradle-to-cradle-benadering

De implementatie van Cradle to Cradle vereist een hoge mate van transparantie, controle en coördinatie. Met name de specifieke eisen voor materiaalanalyse, documentatie en regelmatige externe audits vergen een aanzienlijke organisatorische en financiële inspanning. De ontwikkeling van Cradle to Cradle-gecertificeerde producten vormde ook een uitdaging voor Wellicious: lange ontwikkelingsfasen en een beperkt aanbod van geschikte materialen en leveranciers maken opschaling moeilijk.

Bovendien is de aanpak afhankelijk van een goed functionerende infrastructuur. Cradle to Cradle gaat ervan uit dat materialen na gebruik daadwerkelijk kunnen worden opgenomen in de juiste biologische of technische kringlopen.

Duurzaamheid is een evolutie. Heike Petersen Cunza, Oprichter van Wellicious

Cradle to Cradle laat zien dat circulariteit het resultaat is van bewuste beslissingen die worden genomen gedurende de gehele levenscyclus van een product, en benadrukt de nauwe onderlinge samenhang tussen ontwerp, materiaalkeuzes, processen en systemen.

De certificering toont aan hoe beslissingen die vandaag worden genomen, langetermijneffecten kunnen hebben, zeker in een context waarin eisen, normen en beoordelingskaders voortdurend evolueren. In deze context blijven duurzaamheid, reparatie, afvalpreventie en recycling belangrijke en vaste principes.

Meer informatie over de implementatie van de Cradle-to-Cradle-aanpak door Wellicious vind je hier.