Janice Deul is een Afro-Nederlandse activist, curator en journalist, die opkomt voor diversiteit & inclusie in media, kunst en - vooral - mode. Dat doet ze door te schrijven, te spreken in panels, workshops & lezingen te geven en via haar platform Diversity Rules, opgericht in 2014. Ze was co-curator van een tentoonstelling over Black couture, beauty & styles: '' Voices of fashion", nog tot 15 augustus te zien in het Centraal Museum Utrecht.

Kun je iets vertellen over je achtergrond?

Wat betreft mijn achtergrond, ik ben geboren in Rotterdam met Surinaamse ouders en je weet misschien dat Suriname gekoloniseerd is door Nederland. Mijn ouders zijn in 1958 naar Nederland gekomen. Mijn moeder kwam eerst om te zien of het leven goed was en mijn vader kwam later. We zijn met 6 kinderen en we verhuisden naar Alphen aan den Rijn, een stad in de buurt van Den Haag. We waren het enige zwarte gezin. Op school, bij scouting, sport waren we de enige zwarte kinderen maar dat was geen probleem. Ik voelde me er speciaal door. We werden aardig gevonden en geliefd. Mijn ouders vertelden ons dat we alles konden doen en worden wat we wilden, als we maar bereid waren om ervoor te werken. Ik groeide op met een roze bril en een zeer goed gevoel van eigenwaarde. Ik studeerde Nederlandse taal- en letterkunde aan de Universiteit Leiden, waar ik lid werd van een studentenvereniging en vervolgens van een studentenclub en ik weer het enige of eerste zwarte meisje was. Of het nu in de tijdschriftenuitgeverij was waar ik ging werken of op de universiteit. Het enige zwarte meisje zijn is het verhaal van mijn leven geweest. Het stoorde me echter niet.

Hoe is jouw strijd voor diversiteit en inclusie in de modewereld begonnen?

Diversiteit en inclusie is geen nieuw onderwerp. Het werd al in de jaren '80 in de media besproken. Ik wilde niet 'lastig gevallen' worden door zo'n onderwerp, omdat het voor mij toen geen issue was. Ik dacht dat als je hard werkte je alles kon bereiken wat je wilde. Dat idee redeneert nog steeds onder witte mensen of succesvolle zwarte mensen, vooral als je het onderwerp uitsluiting aansnijdt. Toen ik kopijredacteur was voor lifestyle- en modebladen kwam het niet bij me op dat de maatschappij en het systeem in het voordeel van sommigen werkt en in het nadeel van anderen. Ik realiseerde me dat pas acht jaar geleden toen ik een jong zwart meisje ontmoette dat model wilde worden. Ze was beeldschoon, dus ik zei haar dat ze modellenbureaus moest proberen. Ze zei dat ze zich had proberen in te schrijven bij allerlei modellenbureaus maar dat ze allemaal tegen haar zeiden: "Je bent geweldig, maar we hebben er al één", waarmee ze een zwart model bedoelden. Ik was er kapot van toen ik dit hoorde. Het was een wake-up call voor mij en later vertelde het model me dat ze verrast was door mijn reactie, ze zei tegen me: "Hoe komt het dat je dit niet weet". Maar zoals ik al eerder zei, ik had die ervaringen nooit gehad. Ik was naïef.

Plotseling besefte ik dat ik hier iets aan moest doen. Op dat moment werkte ik al jaren en jaren in de mode-industrie. Ik had gemerkt dat zwarte modellen zeldzaam waren op covers, ik vroeg waarom en liet het gaan. Jaren later vroeg ik het opnieuw en het was hetzelfde antwoord: "we willen zwarte modellen maar we kunnen ze niet vinden" of "zwarte modellen verkopen niet". Het opende mijn ogen en later kon ik deelnemen aan een TED Talk over de kracht van mode en dit verhaal zat erin. Het was het begin van mijn mode-activisme. Ik begon te praten over ongelijkheid in schoonheid, en representatie in de media en overal. Mode is niet een geïsoleerd onderwerp.

Fast forward naar 7 jaar later, de Black Lives Matter (BLM) beweging werd opgericht. Het is een wake-up call voor witte mensen. Journalisten in de mode zijn bereid om samen te werken met mensen van kleur. Het was een "zoektocht" voor zwarte mensen. Het was een eigenaardige tijd waarin ik, na 7 jaar activisme, voor het eerst werd geïnterviewd in een bekend modeblad, Elle Nederland. Ik zei tegen de interviewer: "Het is echt geweldig dat je me nu interviewt, maar het is ook frappant om te zien dat George Floyd moest sterven voordat je contact met mij opnam. Waar was u vijf jaar geleden?". De media maakten gretig melding van persoonlijke racisme-ervaringen, ze waren gericht op persoonlijk drama of individuele pijn. Ik haatte dat, omdat ik vind dat we ons moeten richten op het systeem als geheel. Die persoonlijke verhalen leiden af. Ze reduceren iemand tot een vrouw die gediscrimineerd werd vanwege haar neus of haar haar. Ik wil het grotere plaatje schetsen. Afgezien van dat: Ik ben een expert in deze materie, mijn persoonlijke ervaringen zijn niet relevant.


"gebruik de kracht van mode, schoonheid, cultuur en kunst om de samenleving meer inclusief te maken"

Nu moeten we verder gaan, we hebben zwarte modellen nodig, maar ook zwarte journalisten, zwarte stylisten, zwarte fotografen enz. We moeten ook stoppen met het stereotyperen van zwarte modellen omdat we vaak dezelfde soort vrouwen zien. Dit is de grote uitdaging, voorlopig moeten we werken aan een inclusief cultureel landschap. Ik wil deze boodschap verspreiden: "gebruik de kracht van mode, schoonheid, cultuur en kunst om de samenleving meer inclusief te maken". Ik breng deze kwestie ter sprake in talkshows, op de radio, op televisie, in opiniestukken. Ik was bijvoorbeeld de eerste persoon in Nederland die schreef over culturele toe-eigening. Ook heb ik samen met een blogger een boek geschreven over black hair.

Nu schrijf ik een boek dat een handboek wil zijn voor inclusieve mode en creatieven. Ik zet me in voor inclusie en diversiteit en daarom was ik ook mede-curator van deze prachtige modetentoonstelling getiteld Voices of Fashion in het Centraal Museum in Utrecht, een kunstmuseum in Nederland. Deze tentoonstelling viert zwarte mode, couture, schoonheid en stijlen, maar stelt ook het Eurocentrisme in het mode- en kunstsysteem aan de orde.

Kun je ons meer vertellen over je nieuwe boek?

Het is een handboek voor inclusie in de mode-industrie. Hoe kunnen we meer inclusief zijn terwijl we in de mode werken, mode dragen, mode ontwerpen, mode op de markt brengen en over mode onderwijzen. Het is een hels karwei. Ik schrijf dit boek samen met media onderzoeker Charlotte Dwyer. Het boek wordt in september van dit jaar gepubliceerd.

Kun je ook iets vertellen over je platform Diversity Rules?

Het begon in 2014 op Facebook en later op Instagram. Ik gebruik het als een inspirerend middel. Ik wil gewoon laten zien hoe mode er uit hoort te zien. In die tijd liepen we als Nederland ver achter. Zwarte covermodellen waren nauwelijks te zien. Ik deel beelden van schoonheid die niet beantwoorden aan clichébeelden van dun, jong en wit zijn. Diversity Rules gaat niet alleen om zwarte vrouwen, maar het is wel het belangrijkste deel van het activisme. Zwarte vrouwen staan onderaan elke hiërarchie in onze westerse samenleving. Wereldwijd worden we minder beschermd, gerespecteerd en gesteund. Historisch gezien wordt onze schoonheid helemaal niet gevierd, omdat we ver verwijderd zijn van het schoonheidsideaal door onze huidskleur, haar, enz. Dus aandacht voor zwarte vrouwen, op maat, leeftijd en beperking is belangrijk voor mij. Ik wil zien dat alle verschillen van deze wereld worden gevierd. Schoonheidscriteria zijn achterhaald. Ik deel ook artikelen over vele onderwerpen. Ik schrijf en spreek me uit over colorisme, zwart haar, de invloed van kolonialisme en slavernij in de mode, de natuurlijk haar beweging en over de mode-industrie die een totale ommekeer nodig heeft.

Zwarte vrouwen staan ver af van de schoonheidsnormen die in het Noorden gelden. Daarom zijn we opgegroeid met minder gevoel van eigenwaarde. Kun je ons vertellen waarom een goede vertegenwoordiging belangrijk is?

Ik ben opgegroeid met het gevoel dat ik de koningin van Nederland kon zijn of wat dan ook. Alle kleine kinderen in deze wereld, vooral zwarte meisjes, moeten opgroeien met het idee dat ze alles kunnen zijn en doen. Als je jezelf niet weerspiegeld ziet op alle gebieden van de maatschappij denk je: "misschien kan ik niet zijn wie ik wil zijn". Je keuzes worden beperkt door je omgeving, beelden in de mode en wat je op TV ziet. Stel dat het zwarte personage de slechterik is of dat het zwarte meisje een prostituee of een junkie is, dan vraag je jezelf af: "Waarom kan ik niet de koningin of de prinses zijn? ". Mode dicteert wat we mooi vinden en wie we mooi vinden. Als Vogue een model met groen haar, een blauwe neus en drie benen op de cover zet en zegt "dit is de nieuwe schoonheid" dan zal iedereen geneigd zijn om te zeggen "oh dit is mooi", vooral als ze het keer op keer doen. Daarom is mode belangrijk. Het idee van schoonheid wordt gereproduceerd in reclames, films en televisie. Als in sprookjes de prinses altijd blond is met blauwe ogen zul je je als zwart meisje niet mondig voelen.

Tegenwoordig hebben we veel zwarte modellen in campagnes. Hoe kunnen we "woke washing" opsporen?

Het wordt ook wel tokenism genoemd. Een zwart persoon (meestal eenzelfde type zwarte vrouw) wordt gebruikt voor marketingdoeleinden. Zwartheid wordt vaak gebruikt als een middel, om te verkopen en om te laten zien hoe street, modern, woke je bent. Maar godzijdank voor sociale media en activisten, zijn consumenten zich meer bewust van dingen, ze weten wanneer het een publiciteitsstunt is. Consumenten roepen merken naar buiten op sociale media. Ik ben een activist, maar we moeten allemaal activisten zijn en reageren als er iets mis is. We moeten ze vragen: "Waarom kiest u een zwart model op uw cover maar werken er geen zwarte mensen voor uw bedrijf? Ik hoop dat de industrie en de maatschappij als geheel dit achter zich zullen laten en diversiteit en inclusie als een gegeven zullen zien, als een superkracht ook. De diversiteit die je in een stad ziet, moet in elk tijdschrift terug te vinden zijn.

"We moeten ervoor zorgen dat duurzaamheid en diversiteit hand in hand gaan"

Bij COSH! werken we aan meer duurzaamheid in de mode-industrie. Onderzoekt u dit onderwerp in uw artikelen?

Duurzame mode is nu een groot ding en het is één van mijn focuspunten. Ik hou echt van vintage. Tijdens de BLM-beweging zagen we dat door de Covid-19 de mode-industrie wakker geschud werd. Ze realiseerden zich dat ze zo niet verder kunnen werken. Ze moeten hun manier van produceren veranderen met minder collecties en shows. Een heleboel partijen in de industrie (denk aan bedankjes, scholen, ontwerpers...) kwamen samen. Ik hoop dat de BLM-beweging de mode-industrie zal beïnvloeden wat betreft diversiteit en inclusie, zoals Covid-19 de kledingindustrie beïnvloedde om duurzamer te worden. Helaas zien we ontwerpers niet op dezelfde schaal oproepen tot meer diversiteit in de industrie. Ik heb dit onderwerp op de universiteit geïntroduceerd door lezingen te geven. Nu behandel ik het thema van duurzame mode met diversiteit en inclusie. Ik heb het ook over zero waste in relatie tot energie en het behoud van de planeet. Telkens als ik op een conferentie of evenement over duurzame mode ben, zoek ik naar mensen van kleur. Waar zijn ze? Hoe komt het dat ze maar met weinigen zijn? We moeten ervoor zorgen dat duurzaamheid en diversiteit hand in hand gaan, want we willen iedereen erbij betrekken en vertegenwoordigen.

Als ik dieper inga op het thema duurzaamheid, zie ik een duidelijk verband met kolonialisme, de uitbuiting van het Zuiden ten gunste van het Noorden (bronnen en arbeiders). Gaat de tentoonstelling ook over deze thema's?

Zeker! Onze tentoonstelling viert zwarte mode en zwarte muziek, maar het is ook een eye-opener voor mensen die zich niet realiseren dat het systeem van de mode diep geworteld zit in een kolonialistisch systeem en dat dit koloniale verleden nog steeds invloed heeft op de manier waarop we naar mensen in de mode-industrie kijken. Zwarte schoonheid en ontwerpers worden niet geprezen in de industrie. Zo worden zwarte ontwerpers meestal niet beschouwd als "ontwerpers" of "couturiers". Zwarte mode wordt niet gezien als mode. Het wordt gezien als een look of een trend. Zwarte mensen creëren mode, wij zijn en ademen mode. Wij zetten de trends, maar we krijgen er niet de eer voor.

De tentoonstelling laat alle schoonheid van zwarte mode zien en moedigt je aan om verder te gaan. Zwarte ontwerpers zijn niet in musea te zien, ook al hebben ze baanbrekend werk verricht. Deze tentoonstelling brengt daar verandering in.

Bezoek de tentoonstelling